اضطراب است . دانايان و اصحاب تجارب دانند كه اگر چند روزى مزاج جهان آرميده باشد ، موادّ فساد ذخيره است و قدرى كلّى از آن جمع مىشود ، و هيچ‌كس و هيچ‌چيز بر يك حال نمىماند و پيشتر كسى خبردار نمىشود كه از فلان ناحيه دشمنى قوى به حركت درخواهد آمد ، مانند بيمارى كه پيشتر از حدوث آن خبر به كسى نمىرسد ، بلكه اثر آن به يك ناگاه ظاهر مىشود ؛ [ 184 آ ] و همچنين به يك ناگاه اثر حركت و مصادمت خصوم به ظهور مىرسد ، و هرگاه لشكر مهيّا نباشد ، در آن وقت لشكر نمىتوان گرفت و تحصيل آن آسان نيست . و لشكريان كه در آن وقت سامان يابند ، و تجربهء حال ايشان نشده باشد و سالها ورزيدهء اين كار نشده باشند ، پيداست كه از ايشان چه كار خواهد آمد ، بلكه چنان لشكرى باعث خرابى و بىانتظامى و شكست لشكر آزموده مىشود و عدم آن بسا به از وجود است . پس ، بر پادشاه لازم است كه پيش از وقوع وقايع و حدوث حوادث ، سرانجام لشكرها بنمايد و لشكر هميشه مهيّا و مستعدّ و حاضر داشته باشد كه در وقت حاجت به ادنى اشاره‌اى اجتماع عساكر و حضور ايشان ميسور و مقدور باشد تا در وقت ظهور آثار فتنه و فساد مخالفان و خصمان ، طريق دفع ايشان موقوف بر امور بعيد الوقوع نباشد ، همچنانكه در وقت صحّت ابدان اگر كسى مغرور به صحّت شود و گويد : « تحصيل و ادّخار ادويه حاجت نيست ، و وجود كسانى كه ادويه از مواضع بعيده مىآورند و ذخيره مىكنند عبث است ؛ الحال صحّت حاصل است . اگر بيمارى رودهد ، در آن وقت تحصيل دوا خواهد شد » ، بنابر آنكه بعضى ادويه از مصر آرند و بعضى از شام و بعضى از چين و خطا و بعضى از هند و سند ، اگر پيشتر نياورده باشند ، در مخازن و بيوتات سلاطين و اكابر و دكاكين دوافروشان ذخيره و محفوظ نباشد ، در وقت حدوث مرض چگونه تحصيل توان كرد ؟ و همچنين بعضى تراكيب و معاجين باشد كه بايد مدّتى بر آن بگذرد كه آثار مطلوبه بر آن مترتّب گردد ، و در حين حدوث امراض چگونه تحصيل آن توان كرد ؟ و بسيار بوده كه پادشاه را بر سبيل اسراف و تبذير و توسّع در بلاد ، مأكولات و مفاخر ملبوسات و مفروشات و بذلهاى بيموقع و امثال آن خرج بسيار بوده ، يا به سبب بىانتظامى امور و عدم كفايت ارباب اشغال و عمّال و اهالى اعمال و ظلم و تعدّى ايشان ، خرابى به حال رعايا و مملكت راه يافته و ضعف و نقصان فاحش به